Psyche i relacje

Rodzaje depresji u kobiet: jak się objawiają i jak się je leczy

Moja znajoma przez dwa lata myślała, że po prostu jest zmęczona. Dopiero wizyta u psychiatry nazwała to, co się z nią dzieje: depresja atypowa.…

Rodzaje depresji u kobiet

Moja znajoma przez dwa lata myślała, że po prostu jest zmęczona. Dopiero wizyta u psychiatry nazwała to, co się z nią dzieje: depresja atypowa. Depresja nie jest jedną chorobą z jednym obliczem. Rodzajów jest co najmniej kilka, a niektóre w ogóle nie zaczynają się od smutku. Ten przewodnik pokazuje, jakie są rodzaje depresji u kobiet, po czym je rozpoznać i jak je leczyć.

Uwaga: jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń pod numer 112 lub na bezpłatny telefon zaufania 116 123 (24 h na dobę). Ten artykuł nie zastępuje konsultacji z psychiatrą.

Czym jest depresja: definicja i kryteria

Depresja to zaburzenie psychiczne, w którym nastrój długo pozostaje obniżony, znika zainteresowanie codziennymi czynnościami i spada poczucie własnej wartości. Według klasyfikacji ICD-10 epizod depresyjny rozpoznaje się, gdy przez minimum 2 tygodnie utrzymują się co najmniej 2 z 3 objawów głównych (obniżenie nastroju, utrata zainteresowania, spadek energii) oraz dodatkowe objawy z listy kryteriów.

Depresja nie jest „słabością charakteru” ani „chwilowym dołkiem”. To zaburzenie układu nerwowego, w którym biorą udział czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne. U kobiet występuje około dwa razy częściej niż u mężczyzn.

Depresja u kobiet - objawy
Depresja u kobiet: objawy

Rodzaje depresji: klasyfikacja ICD-10 i praktyka kliniczna

Ile jest typów depresji? Formalna klasyfikacja ICD-10 wyróżnia kilka rodzajów zaburzeń depresyjnych. W praktyce klinicznej opisuje się ich jeszcze więcej. Różnią się mechanizmem, objawami i leczeniem. Poniżej najważniejsze rodzaje depresji u dorosłych.

1. Epizod depresyjny (depresja duża, kliniczna)

Epizod depresyjny to klasyczny obraz depresji. Obejmuje obniżony nastrój, zmniejszony (czasem zwiększony) apetyt, zaburzenia snu, myśli samobójcze, utratę zainteresowań i zmęczenie. W zależności od nasilenia dzieli się go na łagodny, umiarkowany i ciężki. Ciężka forma wymaga zwykle leczenia farmakologicznego. Epizod depresji leczy się połączeniem psychoterapii i farmakoterapii.

2. Zaburzenie depresyjne nawracające

Zaburzenie nawracające rozpoznaje się, gdy pacjentka przeszła co najmniej dwa epizody depresji oddzielone okresami remisji. To najczęstsza forma depresji u dorosłych. Leczy się je zwykle dłużej: wiele lat, a czasem dożywotnio. Chodzi o to, żeby zmniejszyć ryzyko kolejnych epizodów.

3. Dystymia (przewlekła depresja łagodna)

Dystymia to przewlekłe, łagodne obniżenie nastroju, które utrzymuje się co najmniej 2 lata. Osoba z dystymią funkcjonuje: chodzi do pracy, ma relacje, ale czuje stały „szary filtr”. Dystymia bywa niedodiagnozowana, bo pacjent przyzwyczaja się do obniżonego nastroju jak do „swojej osobowości”. Pomagają w niej długoterminowa psychoterapia i niskie dawki leków.

4. Depresja sezonowa (SAD)

Depresja sezonowa (seasonal affective disorder) pojawia się jesienią i zimą, a ustępuje wiosną. Wiąże się z niedoborem światła i spadkiem serotoniny. W leczeniu stosuje się światłoterapię (lampa 10 000 lux, 30 min dziennie rano), suplementację witaminy D i aktywność fizyczną. W cięższych przypadkach potrzebna jest farmakoterapia.

5. Depresja poporodowa

Depresja poporodowa to epizod depresyjny, który zaczyna się w ciągu 12 miesięcy po porodzie. Dotyczy 10-15% młodych matek. Nie należy jej mylić z baby blues, który trwa kilka dni. Wymaga konsultacji psychiatrycznej, bo nieleczona wpływa na więź z dzieckiem i zwiększa ryzyko depresji nawracającej.

6. Depresja endogenna

Depresja endogenna to starsze określenie depresji bez wyraźnej przyczyny środowiskowej, o podłożu biologicznym i genetycznym. Objawia się ciężkimi zaburzeniami snu (wczesne budzenie), brakiem apetytu i silnym obniżeniem nastroju rano. Leczy się ją głównie farmakologicznie, czasem także elektrowstrząsami.

7. Depresja atypowa

Depresja atypowa ma „odwrócone” objawy: zamiast utraty apetytu pojawia się zwiększony apetyt, szczególnie na węglowodany. Zamiast bezsenności jest nadmierna senność (hipersomnia). Nastrój jest reaktywny, czyli zdarzają się chwile poprawy. Wrażliwość na odrzucenie jest skrajna. To znacząca część wszystkich depresji. Można ją leczyć SSRI, ale szczególnie skuteczne są IMAO.

8. Depresja psychotyczna

Depresja psychotyczna łączy obniżony nastrój z objawami wytwórczymi: urojeniami i omamami. Pacjent może być przekonany o własnej winie, chorobie lub zbliżającej się śmierci. Ten stan wymaga hospitalizacji psychiatrycznej. W leczeniu łączy się leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, czasem także elektrowstrząsy.

9. Depresja maskowana

W depresji maskowanej dominują objawy somatyczne: przewlekłe bóle głowy i brzucha, zmęczenie, bezsenność, kołatanie serca. Pacjent krąży po lekarzach różnych specjalności, a wyniki badań niczego nie pokazują. Rozpoznać ją może doświadczony lekarz rodzinny lub internista, który skieruje pacjenta dalej.

10. Depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

W chorobie afektywnej dwubiegunowej pacjentka przechodzi na przemian epizody depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne. Depresja dwubiegunowa wymaga innego leczenia niż „zwykła” depresja, bo same leki przeciwdepresyjne mogą wywołać epizod maniakalny. Podstawą są stabilizatory nastroju (lit, walproinian).

Czynniki ryzyka: dlaczego zapadamy na depresję

Przy depresji zwykle nakłada się kilka czynników naraz. Do biologicznych i genetycznych należy to, że osoba chora często ma w rodzinie krewnych z podobnymi zaburzeniami. Czynniki psychologiczne i społeczne to przewlekły stres, trudne dzieciństwo, samotność, utrata pracy, rozwód i śmierć bliskiej osoby. Są też czynniki hormonalne: kobiety częściej chorują w okresach zmian hormonalnych, czyli po porodzie i w menopauzie. Każdy z nich może uruchomić epizod depresji lub zaburzenie nawracające.

Objawy depresji: jak je rozpoznać u siebie

Depresja to coś więcej niż smutek. Typowo pojawia się obniżony nastrój przez większą część dnia, utrata zainteresowania sprawami dawniej przyjemnymi oraz spadek energii i zmęczenie. Dochodzą do tego zaburzenia snu, czyli bezsenność lub nadmierna senność, zmiany apetytu i obniżone poczucie własnej wartości. Mogą się też pojawić trudności z koncentracją, spowolnienie lub pobudzenie psychomotoryczne i myśli samobójcze. Niektóre objawy mają charakter somatyczny. Należą do nich ból, kołatanie serca i podwyższone ciśnienie.

Czy przy depresji może być wysokie ciśnienie? Tak, depresja i nadciśnienie często współwystępują. Na ciśnienie wpływają chroniczny stres i zaburzenia regulacji układu autonomicznego. Podobnie jest z wymiotami i dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Może je wywoływać lękowy komponent depresji.

Leczenie depresji: jak leczyć każdy jej typ

Leczenie depresji opiera się na trzech filarach: farmakoterapii, psychoterapii i zmianie stylu życia. Ich połączenie dobiera się do rodzaju depresji i nasilenia objawów. Łagodny epizod można leczyć samą psychoterapią. Umiarkowany i ciężki wymaga farmakoterapii. Przy depresji ciężkiej z myślami samobójczymi potrzebna jest hospitalizacja.

Leki przeciwdepresyjne to obecnie podstawa farmakoterapii. Najczęściej stosuje się SSRI (fluoksetyna, sertralina, escitalopram) i SNRI (wenlafaksyna, duloksetyna). Konkretny lek lekarz dobiera do objawów, jakie ma dany pacjent. Leczenie zaczyna działać zwykle po kilku tygodniach (najczęściej po 2 do 4). Nie odstawiaj leków bez konsultacji, bo grozi to nawrotem lub zespołem odstawienia. Potrzebna jest cierpliwość: pierwszy lek nie zawsze działa i czasem trzeba zmienić preparat.

Psychoterapia to drugi filar leczenia. Najskuteczniejsza jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), a potem ACT i psychoterapia interpersonalna. Standardowo obejmuje 12-20 sesji. Uczy pacjentkę rozpoznawać myśli depresyjne, pracować z emocjami i odbudowywać poczucie własnej wartości. Przy depresji dwubiegunowej psychoterapię łączy się z farmakologiczną stabilizacją nastroju. Trzeci filar to styl życia: regularny ruch (30 min dziennie), higiena snu, dieta śródziemnomorska i ograniczenie alkoholu.

Psychoterapia - leczenie depresji
Psychoterapia: leczenie depresji

Proces terapeutyczny: czego oczekiwać

Leczenie depresji trwa długo i wymaga wytrwałości. Pierwsze tygodnie bywają trudne: leki zaczynają działać dopiero po 2-4 tygodniach, a wcześniej mogą pojawić się skutki uboczne. Każda forma depresji wymaga innego podejścia. Przy chorobie afektywnej dwubiegunowej stosuje się inne leki niż przy depresji nawracającej. Osoba z dystymią może potrzebować wieloletniej psychoterapii. Pacjent z depresją psychotyczną zwykle trafia na oddział psychiatryczny. Niezależnie od rodzaju depresji leczenie działa. Większość pacjentów po odpowiedniej terapii poprawia się i wraca do pełnego funkcjonowania.

Jak pomóc osobie z depresją: perspektywa Ani

„Jak pomóc siostrze w depresji?”, pytają mnie wielokrotnie bliscy pacjentów. Ania radzi: nie mów „rusz się”, nie mów „inni mają gorzej”, nie mów „to z głowy”. Powiedz „jestem tu”, „jak mogę ci dzisiaj pomóc”, „pójdę z tobą do lekarza”. Pomóż umówić wizytę. Bądź cierpliwa, bo depresja nie mija w tydzień. Osoba cierpiąca potrzebuje obecności, a nie ratowania.

Ania dodaje: zadbaj też o siebie. Opieka nad bliskim chorym na depresję to duże obciążenie emocjonalne. Masz prawo mieć własnego terapeutę. Nie jesteś w tym sama. Nie ma wstydu w prośbie o pomoc.

Ile jest typów depresji?

ICD-10 wyróżnia kilka głównych rodzajów zaburzeń depresyjnych (epizod depresyjny, zaburzenie nawracające, dystymia). W praktyce klinicznej opisuje się więcej form: klasyczną, endogenną, reaktywną, atypową, psychotyczną, maskowaną, sezonową, poporodową oraz depresję w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.

Czy przy depresji może być wysokie ciśnienie?

Tak. Depresja i nadciśnienie często współwystępują. Ciśnienie mogą podnosić chroniczny stres, zaburzenia snu i rozregulowanie układu autonomicznego. Depresja to też niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W trakcie leczenia mierz ciśnienie.

Jak pomóc siostrze w depresji?

Nie oceniaj, nie radź „weź się w garść”. Powiedz: „jestem tu, jak mogę pomóc dzisiaj, pójdę z tobą do lekarza”. Zaoferuj konkretną pomoc (zakupy, umówienie wizyty, towarzyszenie). Pomóż znaleźć psychiatrę lub psychoterapeutę. Zadbaj też o własne granice, bo opieka nad osobą w depresji jest wyczerpująca.

Czy przy depresji można mieć wymioty?

Tak. Depresja maskowana i depresja z silnym komponentem lękowym mogą dawać objawy somatyczne, w tym nudności, wymioty i bóle brzucha. Wymioty bywają też skutkiem ubocznym leków antydepresyjnych (SSRI) w pierwszych tygodniach leczenia. Zwykle ustępują po 2-3 tygodniach.

Dlaczego depresja nawraca

Depresja często nawraca. Po powrocie do zdrowia ryzyko nawrotu rośnie z każdym kolejnym epizodem. Dlatego po ustąpieniu objawów leczenie farmakologiczne kontynuuje się minimum 6-9 miesięcy. Każdy przebyty epizod zwiększa podatność neurobiologiczną. Wczesnymi sygnałami nawrotu są obniżone poczucie własnej wartości i utrata zainteresowań. Jeśli rozpoznasz je u siebie, skontaktuj się z psychiatrą i nie czekaj, aż epizod się rozwinie.

Nasilenie depresji: łagodna, umiarkowana, ciężka

Każdy rodzaj depresji klasyfikuje się dodatkowo według nasilenia. Przy depresji łagodnej pacjent funkcjonuje na co dzień, ale jakość jego życia wyraźnie spada. Przy umiarkowanej ma znaczne trudności z pracą, relacjami i codziennymi obowiązkami. Przy ciężkiej nie jest w stanie zająć się sobą. Często pojawiają się wtedy myśli samobójcze, a czasem objawy psychotyczne. Nasilenie wpływa bezpośrednio na dobór leczenia: im cięższa depresja, tym szybciej sięga się po farmakoterapię.

Diagnoza depresji: jak i gdzie ją postawić

Diagnozę depresji powinien postawić psychiatra, psycholog kliniczny albo lekarz rodzinny, który zna się na zaburzeniach psychicznych. Rozpoznaje się ją na podstawie kryteriów ICD-10 lub DSM-5. Pomocne są też narzędzia przesiewowe: skala Becka (BDI-II), PHQ-9 i Hamilton Depression Rating Scale. Pacjent wypełnia krótką ankietę, a jej wynik sugeruje nasilenie depresji. To jednak tylko przesiew. Ostateczna diagnoza wymaga rozmowy z klinicystą. Przy depresji lekoopornej lub trudnym przebiegu epizodu pomocna bywa konsultacja z innym specjalistą.

Depresja u dzieci i młodzieży

Depresja u dzieci często wygląda inaczej niż u dorosłych. Dominują drażliwość, gniew i spadek wyników w szkole. Nie należy jej mylić z „trudnym wiekiem”. U dzieci i młodzieży występują: epizod depresyjny, dystymia młodzieńcza i depresja sezonowa. Leczenie farmakologiczne u nieletnich jest ostrożniejsze, a pierwszą linią jest psychoterapia. Jeśli rodzic podejrzewa u dziecka objawy depresyjne i myśli samobójcze, interwencja jest pilna. Depresję u dzieci można skutecznie leczyć, a im wcześniej, tym lepiej.

Każdy rodzaj depresji wymaga innej ścieżki leczenia, ale wszystkie można leczyć. Dlatego tak ważna jest diagnoza u psychiatry, a nie samodzielne diagnozowanie się przez Google. Jeśli podejrzewasz u siebie którąś formę depresji, umów wizytę. Leczy się każdy typ: dystymię, depresję nawracającą, poporodową i psychotyczną. Depresja jest chorobą, a nie słabością. Pierwszy krok to przyznać przed sobą, że coś jest nie tak. Drugi to poszukać pomocy. Osoba z depresją zasługuje na leczenie tak samo jak osoba z nadciśnieniem czy cukrzycą.